Kobiety w ciąży oraz rodzice korzystają ze szczególnej ochrony wynikającej z Kodeksu pracy. Przepisy przewidują szereg uprawnień, które pomagają pogodzić obowiązki zawodowe z opieką nad dzieckiem.
Ochrona pracownicy w ciąży
Pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownicą w ciąży. Dotyczy to również sytuacji, gdy ciąża rozpoczęła się już w trakcie okresu wypowiedzenia. Ochrona obowiązuje po potwierdzeniu ciąży zaświadczeniem lekarskim.
Pracownica w ciąży:
- nie może pracować w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej,
- nie może być delegowana poza stałe miejsce pracy bez swojej zgody,
- ma prawo do płatnych zwolnień na badania związane z ciążą,
- korzysta ze szczególnej ochrony zatrudnienia.
Ponadto kobieta w ciąży pracująca przy komputerze może wykonywać pracę przy monitorze maksymalnie przez 50 minut, po czym przysługuje jej 10-minutowa przerwa.
Urlop macierzyński
Po urodzeniu dziecka pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
- 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka,
- 31-37 tygodni przy porodzie wielorakim.
Matka dziecka może wykorzystać część urlopu jeszcze przed porodem. Po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni po porodzie ma również możliwość przekazania pozostałej części urlopu ojcu dziecka.
Od 2025 roku rodzice hospitalizowanych wcześniaków oraz noworodków mogą dodatkowo skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego.
Urlop rodzicielski
Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego rodzice mogą skorzystać z urlopu rodzicielskiego:
- do 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka,
- do 43 tygodni przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka.
Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przenieść na drugiego rodzica.
Urlop ojcowski
Ojciec dziecka ma prawo do:
- 2 tygodni urlopu ojcowskiego,
- wykorzystania go do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia.
Za czas urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Urlop wychowawczy
Pracownik zatrudniony przez co najmniej 6 miesięcy może skorzystać z urlopu wychowawczego:
- do 36 miesięcy,
- nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat.
W okresie korzystania z urlopu wychowawczego pracownik jest objęty ochroną przed wypowiedzeniem umowy o pracę.
Dodatkowe uprawnienia rodziców
Przerwy na karmienie
- Dwie 30-minutowe przerwy dziennie dla pracownicy karmiącej piersią.
- Przy karmieniu więcej niż jednego dziecka przerwy wydłużają się do 45 minut każda.
Opieka nad dzieckiem do 14. roku życia
- 2 dni lub 16 godzin płatnego zwolnienia w ciągu roku kalendarzowego.
Urlop opiekuńczy
- 5 dni rocznie na opiekę nad członkiem rodziny lub osobą wspólnie zamieszkującą wymagającą wsparcia z powodów zdrowotnych.
- Urlop jest bezpłatny, ale wlicza się do stażu pracy.
Ochrona zatrudnienia rodziców
Pracownicy korzystający z urlopów związanych z rodzicielstwem są objęci szczególną ochroną przed zwolnieniem. Po zakończeniu urlopu pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku lub stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych niż przed rozpoczęciem urlopu.
W skrócie
- Kobiety w ciąży korzystają ze szczególnej ochrony zatrudnienia.
- Rodzicom przysługują urlopy: macierzyński, rodzicielski, ojcowski i wychowawczy.
- Rodzice mają prawo do dodatkowych przerw i zwolnień związanych z opieką nad dzieckiem.
- Korzystanie z uprawnień rodzicielskich zapewnia ochronę stosunku pracy i prawo powrotu na stanowisko po zakończeniu urlopu.
